Toch is het volgens Nienke Homan, voorzitter van het Platform NPVI, nog niet te laat. “Maar dan moet de politiek nu lef tonen. Anders raken we de industrie kwijt.”
Een storm van obstakels
De industrie loopt niet vast door onwil, maar door omstandigheden. Homan spreekt over 'een perfecte storm in wording': geopolitieke spanningen, onduidelijkheid over importheffingen, oneerlijke concurrentie uit landen met staatssteun – en binnenlands een trage vergunningverlening en een overbelast net. “Verduurzamen vraagt keuzes, maar bedrijven hebben vandaag te weinig zekerheden om daarop in te zetten,” zegt Homan. “Zonder helder verdienmodel, zonder infrastructuur en zonder stabiel beleid investeren bedrijven gewoonweg niet.”
De omslag: van lineair naar circulair
De transitie waar de industrie voor staat is niet slechts technologisch – zij is systemisch. De lineaire economie, waarin regels top-down werden opgelegd, biedt geen toekomst. “We bewegen naar een circulaire economie waarin niet alleen techniek verandert, maar ook gedrag, samenwerking en verantwoordelijkheden. Maar we werken nog te veel volgens het oude script,” aldus Homan. Nieuwe spelregels moeten overheid, bedrijven en samenleving samenbrengen. Ze mogen elkaar niet tegenwerken.
Versnellen, niet afwachten
De urgentie is hoog en tijd om te wachten is er niet. “We zitten al over de helft van 2025. Over 5 jaar moeten de klimaatdoelen voor 2030 bereikt zijn,” zegt Homan. “We kunnen ons geen vertraging meer veroorloven.” Daarom pleit het Platform NPVI onder andere voor directe actie op 3 fronten:
1. Zekerheden creëren – bedrijven moeten nú weten waar ze aan toe zijn,
2. Vraag naar duurzame producten stimuleren – via Europese regelgeving én slimme aanbestedingen,
3. Infrastructuur versnellen – zonder een aansluiting voor duurzame stroom over waterstof en soms ook CO₂-transport kan de industrie simpelweg niet verduurzamen.
CCS als randvoorwaarde
Eén ding is voor Homan glashelder: zonder Carbon Capture and Storage (CCS) zijn de doelen niet haalbaar. “Je kunt het prachtig over circulariteit hebben, maar als je de infrastructuur voor CO₂-afvang niet op orde hebt, blijft het theorie. Bedrijven willen investeren, maar hebben duidelijkheid nodig. En snel.”
Een keten valt of staat samen
Wat vaak vergeten wordt, is dat de industrie niet uit eilandjes bestaat. “Als 1 fabriek wegvalt, raken hele ketens verstoord. Zeker in de periferie van Nederland, waar werkgelegenheid al onder druk staat, is dat desastreus.” Homan noemt het risico van afschaling en verplaatsing reëel – en al gaande. “We verliezen bedrijven. Die hebben geen aansluiting, geen vergunning, geen toekomstperspectief. En daarmee verliezen we ook banen, kennis en onze strategische autonomie.”
Waterstof: het ei van Columbus?
Waterstof wordt gezien als de sleutel voor industriële processen die niet kunnen elektrificeren. Maar ondanks het enthousiasme komt de opschaling niet van de grond. De oorzaak? Prijs en onzekerheid. “De keten is er nog niet. En zolang er geen markt is, blijft de prijs hoog. Een klassiek kip-ei-probleem.” Wat nodig is, is risicoafdekking. Garanties. Organisatie. Alleen zo kan de industrie opschalen en de kosten drukken.
Durf te sturen op vraag
Een andere heikele kwestie is de markt voor duurzame producten. De aanname was dat deze ‘vanzelf’ zou ontstaan. Die verwachting blijkt naïef. “We moeten de vraag stimuleren. Europees beleid is daarin cruciaal. Je kunt bijvoorbeeld verplichten dat elk product een minimumpercentage duurzame grondstoffen bevat. Dat zet de hele keten in beweging.”
Ook duurzaam aanbesteden biedt kansen. “Als je als overheid eist dat in wegenbouw 40% van het onderliggende materiaal duurzaam is, dan creëer je onmiddellijk een markt. Maar die prikkels ontbreken nog.”
Van vrijblijvend naar doelgericht
Volgens Homan is verduurzaming geen geldprobleem. Het is een beleidsprobleem. “Geld is belangrijk, maar niet doorslaggevend. Wat bedrijven willen, is helderheid: waar gaan we heen, wat zijn de spelregels, wat mag ik verwachten? Pas dan durven ze te investeren.”
De overheid moet dus stoppen met vrijblijvendheid. “We moeten duidelijke doelen stellen en die ondersteunen met wetgeving, infrastructuur en slimme financiering. Niet morgen. Vandaag.”
De politiek is aan zet
De afgelopen jaren is er vooral gekeken naar ‘de aanbodkant’: techniek, subsidies, pilots. “We hebben te laat beseft dat de hele keten in één beweging vooruit moet – productie, infrastructuur én afzetmarkt. Het kan nog, maar dan moet de politiek nu in actie komen.”
Nienke Homan: "De politiek moet nú lef tonen"
Laat, maar niet té laat
Het goede nieuws? De fundamenten liggen er. De industrie wíl wel. Het Platform NPVI ziet dagelijks voorbeelden van bedrijven die willen investeren, willen innoveren – maar vastlopen in bureaucratie, gebrek aan duidelijkheid of politieke stilstand.
“We zijn laat,” besluit Homan. “Maar nog niet té laat. Als we nú durven springen, tegelijk en met z’n allen, dan is 2030 nog haalbaar. Maar dan moet de overheid niet alleen faciliteren, maar echt gaan leiden. Het is tijd voor lef.”
Over het Platform NPVI
Binnen het Nationaal Programma Verduurzaming Industrie (NPVI) overlegt een brede vertegenwoordiging van maatschappelijke organisaties, overheid, netwerkbedrijven en het bedrijfsleven over uitdagingen en knelpunten van het verduurzamen van de industrie. Deze vertegenwoordiging heet het Platform NPVI.
Het platform adviseert de stuurgroep NPVI meerdere keren in het jaar. De rol van het platform bestaat uit het in kaart brengen van uitdagingen en knelpunten rond de verduurzaming van de industrie. Vervolgens stelt het platform, op basis van deze inventarisatie, adviezen op die worden gedeeld met de stuurgroep NPVI. Met het oog op het behalen van de klimaatdoelen van 2030, is afgelopen najaar door KGG-minister Sophie Hermans ook gevraagd om te adviseren op alternatieve maatregelen.
Drieluik
Dit verhaal is het laatste deel uit een drieluik. Lees het 1e en 2e deel terug:
Deel 1:
'Bij het platform zoeken we met een brede groep naar oplossingen'
Deel 2: '
Je kan met CCS een heel grote klapper maken'
Lees meer over NPVI als organisatie.