Op 4 maart 2026 publiceerde de Europese Commissie haar voorstel voor de Industrial Accelerator Act (IAA). De IAA is bedoeld om de transitie naar een duurzame, concurrerende en weerbare industrie te versnellen. Het richt zich op groene innovatie en productie in eigen regio. Het kabinet heeft op het IAA-voorstel gereageerd en zet in op meer ambitie.
De energie-intensieve industrie heeft op dit moment te maken met een 'perfect storm': hoge energieprijzen en (oneerlijke) concurrentie uit landen buiten Europa – in combinatie met CO₂-beprijzing – verzwakken de internationale concurrentiepositie. Hierdoor neemt de kans op sluitingen en verplaatsing van productie toe. Investeringen blijven daarom helaas uit op dit moment. Europees beleid geldt als vertrekpunt bij de verduurzaming van de Nederlandse industrie. De IAA richt zich op het versterken van de transitie naar een duurzame, concurrerende en weerbare industrie en het stimuleren van groene innovaties.
Echte acceleratie vraagt meer ambitie
Het kabinet deelde op 10 april haar reactie in een zogenaamde Beoordeling Nieuwe Commissievoorstel (BNC-fiche). De algehele strekking is duidelijk: de probleemanalyse klopt en ingrijpen is noodzakelijk, maar het kabinet had graag op meerdere fronten andere of meer ambitie gezien om echt acceleratie van de transitie te bereiken.
Concreet wil het kabinet onderzoeken of in vergunningverlening het toetsen van stikstof versoepeld kan worden. Dit om juist projecten te realiseren die structurele stikstofuitstoot verminderen. Daarnaast wil het kabinet meer ambitie zien op vraagcreatie door te kijken naar verplichte labels, hogere productnormen en duidelijke transitieplannen voor sectoren ten behoeve van schone marktcreatie.
Tot slot wil het kabinet de versnellingsgebieden beter laten aansluiten op de Nederlandse clusteraanpak en de inzet vanuit de Net-Zero Industry Act (NZIA). Deze versnellingsgebieden moeten de regeldruk niet vergroten, maar kunnen juist helpen om clustersamenwerking te stimuleren en te versterken.
De komende tijd wordt over de uiteindelijke tekst van de IAA verder onderhandeld in Brussel, waar Nederland, samen met andere lidstaten, haar wensen presenteert.
Relatie Clean Industrial Deal en IAA
De IAA is een belangrijk wetgevend pakket maatregelen onder de Clean Industrial Deal. Dit pakket is in 2025 gepresenteerd om de weg naar een klimaatneutrale, concurrerende en weerbare economie in 2050 mogelijk te maken. De Clean Industrial Deal omvat onder andere maatregelen ten behoeve van:
- energiekosten (zie bijvoorbeeld het Grids Package)
- de circulaire economie (Circular Economy Act, eind 2026 verwacht)
- financiering (European Competitiveness Fund, medio 2026 verwacht)
- het mondiale gelijke speelveld
- en schone marktcreatie.
De Europese Commissie wil met de IAA vooral de laatste twee aspecten aanpakken. De focus ligt hierbij op het versterken van de kwetsbare schakels in de waardeketens van strategische sectoren en technologieën. Daarnaast wordt er gewerkt aan het stimuleren van afzetmarkten voor strategische producten, het bevorderen van de vraag naar Europese koolstofarme producten en het versnellen van de opschaling van nieuwe, groene technologieën.
De 4 sporen van IAA
Er zijn maatregelen langs 4 sporen:
- Harmonisatie van vergunningsregelgeving voor industriële verduurzamingsprojecten, door middel van vaste doorlooptijden, een digitaal loket en harmonisatie met de NZIA.
- Vraagcreatie langs 2 routes:
1. Oorsprongscriteria voor bepaalde energie-intensieve industrieën (zoals aluminium en cement), auto’s en net-zero-technologieën uit de NZIA. Dit houdt concreet in dat bepaalde partijen uit landen waar de EU geen vrijhandelsverdrag of aanbestedingsafspraken heeft, uitgesloten kunnen worden van aanbestedingen, veilingen en subsidies.
2. Daarnaast worden in de staal-, aluminium- en cementsector productnormen voor koolstofarme productie geïntroduceerd.
- Screenen van investeringen van meer dan 100 miljoen in een aantal strategische sectoren, namelijk zon-pv, grondstoffen, batterijen en elektrische auto’s.
- De introductie van versnellingsgebieden voor industriële transitie in strategische sectoren. Elke lidstaat dient minimaal één geografisch afgebakend gebied aan te wijzen waarin vergunningen worden gestroomlijnd. Lidstaten dienen, onder andere, de energiebehoefte in kaart te brengen, financiering te faciliteren en R&D te stimuleren.
Verder lezen