De wereld om ons heen verandert snel en wordt steeds minder voorspelbaar. Daarom werken Nederland en de Europese Unie aan een sterker en onafhankelijk Europa. De rol van de Nederlandse chemie- en materialensector in onze veiligheid is onderzocht, specifiek voor geavanceerde materialen en munitiegrondstoffen.
Strategische afhankelijkheden, bijvoorbeeld op het gebied van technologieën en grondstoffen, maken ons kwetsbaar. Exportbeperkingen worden als geopolitiek drukmiddel ingezet. Dit kan een direct risico opleveren voor onze nationale veiligheid. Anderzijds bieden de unieke capaciteiten van de Nederlandse industrie een kans om onze strategische relevantie te vergroten. Onderzoek laat zien dat de chemie- en materialensector een sleutelrol speelt: robuuste toeleveringsketens voor geavanceerde materialen en munitiegrondstoffen zijn geen luxe, maar strategische noodzaak.
Het onderzoek richt zich op munitiegrondstoffen en vijf typen geavanceerde materialen en productietechnieken: corrosiebestendige coatings, sterke vezels en lichtgewicht composieten, technisch keramiek, metamaterialen en 3D-printing (zgn. additive manufacturing). Defensie bepaalde deze prioritering. Voor elk van deze materiaaltypes is de Europese waardeketen in beeld gebracht. Daarbij is gefocust op relevante Nederlandse productiecapaciteit en industriële mogelijkheden. Hierdoor worden strategische afhankelijkheden en kansen inzichtelijk. Deze zijn vertaald in 3 actielijnen.
Behoud van toegang tot basischemicaliën
Geavanceerde defensiematerialen zijn afhankelijk van basischemicaliën. Nederland heeft nog een sterke basischemie (circa 80% van de volumes in de chemie in Nederland). Raffinaderijen, petrochemische krakers en waterstof- en chloorproductie vormen een sterk fundament onder deze industrie. Daarom blijft Nederland zich inzetten voor een gelijk internationaal speelveld en een concurrerende sector. Het veiligstellen van toegang tot deze producten is essentieel om de strategische autonomie te versterken.
Inzetten op strategisch relevante assets
Nederland heeft unieke, of bijna unieke, capaciteiten in Europa, zoals aramide- en polyethyleenvezels (voor kogelwerende bescherming), siliciumcarbide voor pantserplaten en een sterk ecosysteem voor 3D-printing en metamaterialen. Tegelijk ontbreken producenten van munitiegrondstoffen (zgn. energetische materialen). De waardeketenanalyse toont aan dat het behouden, introduceren of op grotere schaal inzetten van strategische productiecapaciteiten van Nederlandse bedrijven de strategische relevantie van Nederland kan vergroten. Hier profiteert de economie ook weer van.
Inzetten op innovatie en ecosysteemontwikkeling
Innovatie kan afhankelijkheden verminderen en Nederland internationaal onderscheidend maken. Kansrijke gebieden zijn biogebaseerde coatings, verbeterde supervezels, toepassingen van technisch keramiek, decentrale productie via 3D-printing, metamaterialen (dat zijn kunstmatig ontworpen materialen) en nieuwe productieprocessen voor energetische materialen. Samenwerking tussen Defensie, kennisinstellingen en industrie, vraagzekerheid en versnelde aanbesteding zijn cruciaal om innovaties op te schalen.
Conclusie onderzoek
De strategische rol van de Nederlandse chemie- en materialensector voor Defensie is van groot belang voor militaire autonomie, leveringszekerheid en innovatie voor Nederland en Europa. Nederland beschikt over sterke posities in delen van de waardeketens, maar staat tegelijk onder druk door internationale afhankelijkheden, regelgeving en beperkte vraag vanuit Defensie.
Door gericht beleid, investeringen en vraagcreatie kan Nederland zijn strategische positie in defensiematerialen versterken, afhankelijkheden verkleinen en een grotere rol spelen binnen Europese en NAVO-waardeketens.
Op 27 mei is het rapport overhandigd aan minister Klimaat en Groene Groei Stientje van Veldhoven en Staatssecretaris Defensie Derk Boswijk. De kabinetsreactie staat in een Kamerbrief die dezelfde dag aan de Tweede Kamer is aangeboden (zie kader).
Defensie en EZK bundelen hun krachten
Dit onderzoek laat ook zien dat het ministerie van Defensie en van Economische Zaken en Klimaat een gedeeld belang hebben. Het ministerie van Defensie heeft behoefte aan productiezekerheid en leveringszekerheid. EZK zet in op verduurzaming, concurrentiekracht en behoud van de chemische industrie. Daarnaast delen deze departementen het belang om de weerbaarheid van strategische waardenketens te versterken. Dit vormt een goede reden om de samenwerking te verstevigen. Een solide samenwerking tussen overheid, industrie en kennisinstellingen draagt bij aan een weerbare industrie, een sterkere defensiebasis en een toekomstbestendig Europa.
Verder lezen
Dit onderzoek is uitgevoerd door PwC en TNO in opdracht van de ministeries van Defensie, Economische Zaken en Klimaat en het Topconsortium voor Kennis en Innovatie ChemistryNL.
Zie het nieuwsbericht op defensie.nl. Het volledige rapport staat op tweedekamer.nl en binnenkort ook op de website van PwC en de Rijksoverheid.
Actieagenda voor een sterke Nederlandse chemie- en materialensector voor Defensie
In de Kamerbrief staan de concrete acties die het kabinet voorstelt gericht op verduurzaming, concurrentievermogen en weerbaarheid voor een sterke Nederlandse chemie- en materialensector. Zonder gericht beleid en investeringen bestaat het risico dat Nederland zijn unieke positie in Europa verliest, wat de strategische waarde van de sector voor Defensie zou kunnen ondermijnen. Er zijn 4 pijlers:
- Toegang behouden tot basischemicaliën: verduurzaming van de productie van energiedragers en grondstoffen van Europa onafhankelijker maken. Verbetering van het vestigingsklimaat en inzet op verduurzaming en circulariteit in Nederland en Europa naast een economisch ook een veiligheidsdoel dient. Dit doen we in EU-verband en zetten we in op een gecoördineerde Europese aanpak op het gebied van handelsbeleid, klimaatmaatregelen en industriebeleid.
- Inzetten op strategisch relevante assets: het behouden, introduceren en opschalen van specifieke assets kan de strategische relevantie van Nederland voor toeleveringsketens aan defensietoepassingen versterken. Vooral voor unieke productiecapaciteiten binnen Europa en de levering van essentiële producten voor Defensie. Concrete voorbeelden zijn het voortzetten van Defensies actieplan voor supervezels (bescherming tegen goedkope import) en project Ballista (mogelijkheden van dronemunitieproductie in Nederland). En het verkennen van de sector technisch keramiek als een strategisch relevante sector voor Nederland. Daarnaast zijn er concrete projectsuggesties gedaan, bijvoorbeeld voor het terugwinnen van kritieke materialen.
- Inzetten op innovatie en het ecosysteem: versterk de samenwerking tussen de chemie- en materialensector, onderzoeksinstellingen en Defensie. Onder andere bij de uitwerking van projecten en het verbeteren van randvoorwaarden. Hiervoor wordt in het derde kwartaal van 2026 een gezamenlijke innovatie-uitvraag gedaan van €4 miljoen door EZK en Defensie. Dit geld wordt ingezet om de kennisbasis te vergroten en het implementeren van pilotprojecten. Bijvoorbeeld voor technische keramiek, coatings en 3D-printing.
- Voortgang en monitoring: jaarlijks wordt gerapporteerd. EZK en Defensie werken ambtelijk samen en daarnaast spreken de minister van Klimaat en Groene Groei en de staatssecretaris van Defensie elkaar hierover jaarlijks.